Laat facebook je geen slechte verhalen vertellen, speech zelf!

Laatst vatte Google ongevraagd mijn stedentrip naar Londen samen op basis van geo-tags van mijn mobiel. Het was een heel slecht verhaal:  ‘Je kwam aan op Heathrow, dronk koffie bij de Starbucks en toen was je ineens weer op Schiphol’. En Facebook memoreerde 2015 in een persoonlijk filmpje voor me: ‘Je zat op het terras, er waren mooie zondsondergangen, maar ook wat natte sneeuw en natuurlijk was er die gekke bek die je op 8 september trok en die kat die gek viel.’ Wat een karig jaar.

We leven in een tijd waarin algoritmes als peuters hun eerste verhalen beginnen te brabbelen. En hoe lachwekkend deze verhalen nu nog zijn, ze confronteren ons met het feit dat we op social media zelf vaak geen selectie maken uit al onze ervaringen. We overspoelen onszelf en anderen met ongefilterde verhaaldata en Google en Facebook proberen voor ons orde in de chaos te creeëren. En hoe lullig slecht ze dat nu nog doen, hun filosofie klopt:  een goede speech is namelijk niks anders dan een goed gecomponeerde tijdlijn met een precieze selectie van ervaringen en inzichten die een samenhangend verhaal vertellen.

Mijn werk als speechschrijver is niet, zoals veel mensen denken, het bedenken van prachtige zinnen en oneliners, maar eerder het ordenen en selecteren van gedachten. Om in social-media metaforen te blijven: sprekers die ik begeleid komen vaak bij me met een bomvolle Twitter-feed. Ze tonen me al hun geweldige inzichten, grafieken, quotes en scherpe cartoons. Maar het is voor mij als onbevangen luisteraar bijna altijd too much. Bij eerste ontmoetingen met sprekers verdwaal ik graag samen in de enorme berg aan content om dan samen een paadje te zoeken naar een mooi verhaal. Graag deel ik hier iets van de werkwijze:

  1. Ga op zoek naar de krantenkop. Iedereen die expert is op een bepaald gebied gaat steeds genuanceerder denken. Immers je kent alle details en wilt zo professioneel en nauwkeurig mogelijk formuleren. Maar voor een goede speech is het essentieel om eerst alle nuance over boord te gooien. Wat is de Telegraaf-kop boven jouw verhaal? Als je die eenmaal in alle ongenuanceerdheid durft te formuleren, kun je daarna vanzelf nuance in je verhaal brengen.
  1. Dramatiseer niet maar verwonder je. Sommige mensen denken dat de kern van storytelling is dat je alledaagsheid dramatiseert door bijvoorbeeld lang stil te staan bij details. ‘Ik pakte mijn OV-pasje uit mijn portemonnee, hield hem voor het glimmende poortje en wachtte op de piep’. Tenzij er blaffende honden van de politie achter je aanzitten is dit een slechte zin omdat het iets wat niet dramatisch is, dramatisch wil maken. Wat veel sterker werkt is om je te verwonderen, bijvoorbeeld: ‘Ik checkte in en dacht: hoeveel mensen checken nu in Nederland samen met mij in, en wat gebeurt er met onze reisdata?’
  1. Elk woord telt. Uit angst om ‘opgelezen’ over te komen willen veel sprekers er niet aan om hun speech woord voor woord uit te schrijven. Toch is het mijn ervaring dat dit echt noodzakelijk is. Een goede speech is namelijk als een perfecte muziekcompositie. Pas als de compositie op papier staat kun je gaan improviseren om het meer swingend te maken. Dus mijn tip is: schrijf je speech letterlijk uit, repeteer die totdat je één wordt met je verhaal en laat je letterlijke tekst dan pas los.

Zelfs de beste schakers verliezen tegenwoordig van computers, maar gelukkig lopen goede sprekers nog lichtjaren voor op social media algoritmes. Dat komt omdat speechen moeilijk is, maar ook omdat het iets diep menselijks is, waarin intuïtie, empathie, en liefde voor de werkelijkheid leidend zijn -moeilijke materie voor machines. Laten we daarom niet niet lui worden en de moeite nemen om zelf uit onze ongefilterde tijdlijnen die momenten te articuleren die écht het delen waard zijn!